Александр Турчин: в проекте Конституции людей больше интересует сохранение соцгарантий

15 марта в Беларуси отмечается День Конституции – Основного закона страны, обладающего высшей юридической силой и закрепляющего ключевые принципы и нормы правового регулирования важнейших общественных отношений. Событие символизирует верховенство закона и защиту прав граждан. Белорусская Конституция провозглашает человека и его жизнь высшей ценностью. Она гарантирует каждому гражданину свободы и права, необходимые для продуктивной деятельности, достойного существования и гармоничного всестороннего развития. Заведующий кафедрой конституционного права юридического факультета Белорусского государственного университета, член-корреспондент НАН Беларуси, профессор, доктор юридических наук Григорий Василевич рассказал корреспонденту БЕЛТА, почему каждому гражданину Беларуси важно знать основы Конституции.

– Григорий Алексеевич, почему Конституция – не просто главный, а Основной закон страны?

– Конституция – и главный, и Основной закон страны. Главный – потому что Конституция обладает верховенством в системе права (системе законодательства), она возглавляет всю правовую пирамиду актов, находится на ее вершине. А Основной закон – в силу того, что на ее основе, на основе закрепленных в ней принципов и норм развивается вся национальная правовая система: принимаются акты законодательства, создается система органов государственной власти, развивается правовая идеология, правовая культура и правовое сознание.

– Почему каждому гражданину Беларуси важно знать основы Конституции?

– Знание основ Конституции повышает общую и правовую культуру человека, позволяет ему понимать объем своих прав и обязанностей, характер взаимоотношений с органами государства и другими гражданами, действовать правомерно и цивилизованно разрешать возможные споры и конфликты.

– Как вы оцениваете роль молодежи в процессе защиты и развития конституционных прав и свобод в стране?

– Молодежь – наиболее активная часть населения страны. Ей присущ поиск ответов на вопросы, с которыми сталкиваются молодые люди в период становления и укрепления своего мировоззрения. За молодыми – будущее любой страны. Важно знать свои права, но также важно и необходимо выполнять на должном уровне свои юридические обязанности, многие из которых закреплены в Конституции.

Конституция и принятые в соответствии с ней нормативные правовые акты обеспечивают весь спектр прав: личных, политических, социально-экономических и социально-культурных, а также коллективных прав. Государство делает все максимально в пределах имеющихся ресурсов для социальной защиты наших граждан.

Что касается обязанностей, то хочу обратить внимание на следующие. Каждый, кто находится на территории Беларуси, обязан соблюдать ее Конституцию, законы и уважать государственные символы и национальные традиции страны. Каждый обязан уважать достоинство, права, свободы и законные интересы других лиц, обязан беречь историко-культурное, духовное наследие и другие национальные ценности. Сохранение исторической памяти о героическом прошлом белорусского народа, патриотизм являются долгом каждого белоруса. Охрана природной среды и бережное отношение к природным ресурсам – также долг каждого. Кроме того, граждане Беларуси обязаны принимать участие в финансировании государственных расходов путем уплаты налогов, пошлин и иных платежей. Защита Беларуси является обязанностью и священным долгом гражданина. По сути, это те обязанности, которые присущи всем странам, стремящимся обеспечить баланс интересов отдельного человека, общества и государства в целом. Без этого невозможно гармоничное развитие страны.

Хочу обратить внимание на то, что по итогам референдума 2022 года в Конституции, в частности, закреплено положение о том, что каждый должен проявлять социальную ответственность, вносить посильный вклад в развитие общества и государства. Только прилагая совместные усилия, работая с самоотдачей, можно добиться динамичного развития страны, улучшить общее и собственное благополучие.

– Как юридический факультет способствует формированию правосознания у студентов в контексте Конституции?

– Для студентов юридического факультета учебной программой предусмотрено чтение лекций и проведение практических занятий по таким курсам, как «Конституционное право», «Конституционно-правовая ответственность», «Конституционное правосудие». Ведь наши выпускники работают в органах государственной власти – судах, адвокатуре, прокуратуре, следственном комитете, органах исполнительной и представительной власти. Без знания конституционных норм стать специалистом, который будет грамотно рассматривать обращения граждан и юридических лиц, разрешать возникающие юридические конфликты, просто невозможно.

Наши студенты – активные молодые люди, они занимаются научными исследованиями, участвуют, помимо изучения обязательных предметов, в работе студенческих кружков, в том числе организованных на кафедре конституционного права, участвуют в конкурсах, конференциях. Мы практикуем проведение с другими кафедрами совместных студенческих кружков, чтобы продемонстрировать, как нормы конституционного права помогают правильно разрешать, например, гражданско-правовые споры, вопросы, касающиеся юридической ответственности.

– Какие мероприятия планируются на факультете в честь Дня Конституции?

– Мероприятий много. Это выступления преподавателей кафедры конституционного права в студенческих и трудовых коллективах, предполагается проведение круглого стола со студентами и прочее. Но одно из важных событий – это проведение республиканской конференции на тему «Истоки государственного строительства и современность в конституционно-правовом и политическом измерениях». Ее организаторами выступают четыре кафедры юридического факультета: конституционного права, теории и истории государства и права, государственного управления и кафедры политологии. Планируется обсуждение широкого спектра вопросов.

По информации БЕЛТА

Дорогие соотечественники!

Поздравляю вас с Днем Конституции.

Достижения последних десятилетий, определившие облик современной Беларуси – сильной, успешной, устремленной в будущее, обусловлены реализацией закрепленных в Основном Законе фундаментальных принципов.

В Конституции заложен великий смысл – единственным источником государственной власти и носителем суверенитета является народ, сплоченный важнейшими духовно-нравственными ценностями, доставшимися нам от предков.

На основе Конституции выстроена национальная правовая система, обеспечивается правовая защищенность каждого человека.

Неуклонное следование предписаниям Основного Закона позволяет нам стабильно развиваться и уверенно идти вперед, несмотря на сложность геополитической обстановки. Убежден, так будет и в дальнейшем.

Пусть этот праздник станет напоминанием об ответственности перед грядущими поколениями за мир и благополучие родной страны.

Сердечно желаю всем здоровья, добра и новых свершений во имя Отечества.

Александр Лукашенко

Прэзідэнт Беларусі Аляксандр Лукашэнка:

– У Канстытуцыі, яшчэ раз падкрэслю, замацаваная палітычная воля большасці. Закон нас абараняе – мы яго выконваем. Простая і аб’ектыўная формула прававой дзяржавы, якой і з’яўляецца Беларусь. Так мы разумеем нашу беларускую мадэль дэмакратычнага развіцця (на другім пасяджэнні VII Усебеларускага народнага сходу, 18 снежня 2025 года).

Дзень Канстытуцыі ў нашай краіне штогод адзначаецца 15 сакавіка. Вось ужо чатыры гады беларускі народ жыве паводле абноўленай Канстытуцыі сваёй краіны. Канстытуцыі будучыні, як сказаў Аляксандр Лукашэнка, зацвярджаючы вынікі рэспубліканскага рэферэндуму па змяненнях і дапаўненнях у Асноўны Закон краіны, асабліва падкрэсліўшы пры гэтым, што беларусы стварылі і прынялі ўнікальны прававы дакумент, у якім арганічна спалучаюцца традыцыі і інавацыі, народаўладдзе і адзінства кіравання. Эксперты – аб падмурку, на якім трымаецца наша дзяржаўнасць.

Лічбы і факты

Член Пастаяннай камісіі Палаты прадстаўнікоў па дзяржаўным будаўніцтве, мясцовым самакіраванні і рэгламенце Віктар Азаронак падкрэсліў, што Канстытуцыя – падмурак дзяржавы, які забяспечвае стабільнасць канстытуцыйнага ладу, бяспеку і паступальнае развіццё беларускага грамадства:

– Наша цяперашняя Канстытуцыя, безумоўна, гэта народны дакумент, які забяспечвае менавіта дынаміку развіцця краіны. Бо наш Асноўны Закон прыняты не парламентам, як у краінах Захаду, а ў выніку агульнанацыянальнага рэферэндуму, якому папярэднічала шырокае грамадскае абмеркаванне.

– Чатыры гады назад змяненні і дапаўненні былі прынятыя на ўсенародным рэферэндуме пасля шматмесячнага абмеркавання ўсімі пластамі насельніцтва прапанаваных паправак. Факт, які ўжо сам па сабе можа служыць пераканаўчым доказам сапраўднага народаўладдзя ў краіне. Калі ж мець на ўвазе вынікі яшчэ двух рэферэндумаў, падчас якіх у Канстытуцыю 1994 года былі ўнесены адпаведныя часу карэктывы, то з пункту гледжання рэальнай дэмакратыі да Беларусі ў прынцыпе не можа быць ніякіх прэтэнзій, – пераканана член Пастаяннай камісіі Савета Рэспублікі па заканадаўстве і дзяржаўным будаўніцтве Людміла Сапега.

Пры гэтым, нагадвае сенатар, сама Канстытуцыя ў 1994 годзе тагачаснымі дэпутатамі Вярхоўнага Савета прымалася кулуарна, без якога-небудзь удзелу народа, які ў ёй жа называўся адзінай крыніцай дзяржаўнай улады ў краіне.

– Упершыню магчымасць сказаць сваё важкае слова народ атрымаў у 1996 годзе, калі на фоне палітычнага крызісу ў краіне Аляксандр Лукашэнка ініцыіраваў першы ўсенародны рэферэндум. І атрымаў падтрымку больш за 70 % грамадзян. Якія праз 8 гадоў пераважнай большасцю – амаль 80 % – зноў падтрымалі прапанаваныя Прэзідэнтам змяненні ў Канстытуцыю. А ў 2022 годзе пераадолелі і гэту мяжу – 83 % жыхароў краіны ўхвалілі змяненні і дапаўненні ў Асноўны Закон, – канстатуе суразмоўца.

Яна акцэнтуе ўвагу на тым, што ў немалой ступені на гэты вынік паспрыялі падзеі 2020 года, калі кожны з нас адчуў: антыдзяржаўныя сілы спрабуюць паставіць краіну на мяжу краху.

– Але беларусы, умудроныя векавым вопытам, падтрымалі свайго Прэзідэнта і здолелі не толькі захаваць краіну, але і паступальна, пазбягаючы канстытуцыйных крызісаў і рэвалюцыйных узрушэнняў, удасканальваць прапанаваную Аляксандрам Лукашэнкам дзяржаўную мадэль развіцця.

Агульная адказнасць і права будаваць будучыню Радзімы

Член Пастаяннай камісіі Савета Рэспублікі па міжнародных справах і нацыянальнай бяспецы Аляксандр Гарошкін згодны з калегай: Канстытуцыя – гэта падмурак, на якім трымаецца ўся наша дзяржаўнасць. Гэта прававы і ідэалагічны каркас, які вызначае, як уладкавана грамадства, як працуе ўлада і якія правы ёсць у кожнага з нас.

– У розных краінах асноўныя законы нярэдка прымаліся ціха і кабінетна: у вузкіх колах эліт, за зачыненымі дзвярыма, групай абраных палітыкаў. Галоўнае адрозненне нашай Канстытуцыі ад многіх іншых – гэта гісторыя яе з’яўлення на свет. Наш шлях быў іншым – адкрытым і сумленным, – падкрэслівае сенатар. – Канстытуцыя Рэспублікі Беларусь прайшла праз усенароднае абмеркаванне і была вынесена на рэферэндум. Гэта значыць, што яе прызнанне і легітымнасць змацаваныя не подпісамі чыноўнікаў, а воляй мільёнаў грамадзян. Такі падыход забяспечыў галоўнае: празрыстасць і рэальную ўцягнутасць людзей у фарміраванне прававых асноў краіны. Людзі не проста прынялі закон да ведама – яны далі яму права на жыццё.

Суразмоўца звяртае ўвагу на той факт, што калі свет сутыкаецца з лічбавізацыяй, глабальнымі выклікамі і пытаннямі ўстойлівага развіцця, наша Канстытуцыя застаецца сучаснай:

– Яна ўмела спалучае два пачаткі: захоўвае традыцыйныя каштоўнасці, на якіх трымаецца грамадства, і пры гэтым адкрытая новым рэаліям. Гэта баланс, які ўдаецца выконваць далёка не кожнаму Асноўнаму Закону ў свеце. Але важней за ўсё іншае. Канстытуцыя для нас – не проста юрыдычны тэкст. Гэта нешта большае. Гэта сімвал пераемнасці пакаленняў, злучальная нітка паміж мінулым, сучаснасцю і будучыняй. Гэта прамое выказванне волі народа, які аднойчы вырашыў: «Мы выбіраем такі шлях». Гады ідуць, мяняюцца тэхналогіі, але Канстытуцыя застаецца тым самым надзейным компасам, які паказвае кірунак развіцця краіны. У ёй – гарантыя нашай свабоды, наша агульная адказнасць і наша права будаваць будучыню Радзімы.

Паслядоўнасць і комплекснасць канстытуцыйных пераўтварэнняў

У сваю чаргу старшыня Пастаяннай камісіі Палаты прадстаўнікоў па дзяржаўным будаўніцтве, мясцовым самакіраванні і рэгламенце Валянцін Семяняка адзначае той факт, што змяненні ў Асноўны Закон Рэспублікі Беларусь, прынятыя ў выніку чацвёртага ў гісторыі суверэннай Беларусі рэспубліканскага рэферэндуму 27 лютага 2022 года, замацавалі канстытуцыйны статус Усебеларускага народнага сходу.

Унікальнасць гэтай нормы складаецца ў тым, што УНС як вышэйшы прадстаўнічы орган улады, які вызначае знешнюю і ўнутраную палітыку Беларусі, стаў праявай сапраўднага народаўладдзя. Аналагаў яму, роўных па прадстаўніцтве і паўнамоцтвах, у свеце не існуе.

Як вядома, нагадвае парламентарый, большасць змяненняў, унесеных у абноўленую Канстытуцыю, было сфармулявана ў ходзе агульнарэспубліканскага дыялогу ў перыяд, які папярэднічаў рэферэндуму, што ў сваю чаргу, спрыяла яднанню нацыі:

– У новай рэдакцыі Асноўнага Закона ў канцэнтраваным выглядзе знайшло сваё адлюстраванне калектыўнае бачанне перспектыў развіцця краіны. Такім чынам, народная мудрасць стала дзейсным інструментам пераадолення знешніх і ўнутраных выклікаў сучаснасці.

Нарэшце, падкрэслівае суразмоўца, наша Канстытуцыя пацвярджае прыхільнасць беларускага народа да традыцыйных каштоўнасцяў і непрыняцця чужых правілаў, якія ўяўляюць пагрозу для гістарычнай памяці і суверэнітэту краіны:

– Унясенне нормы, якая вызначае шлюб, як саюз мужчыны і жанчыны, паклала канец усякім дыскусіям на гэту тэму і было станоўча ўспрынята ў грамадстве.

Спецыфіку Канстытуцыі 2022 года вызначае таксама ўзмацненне артыкулаў сацыяльнай накіраванасці, што цалкам адпавядае дэкларацыі асобы чалавека, як галоўнай каштоўнасці беларускай дзяржавы, канстатуе кіраўнік профільнай камісіі.

– Абвяшчэнне праявы патрыятызму асноўным абавязкам кожнага грамадзяніна з’яўляецца ідэалагічнай скрэпай не толькі для цяперашніх, але і для будучых пакаленняў беларусаў, – лічыць Валянцін Семяняка.

Ён таксама адзначыў паслядоўнасць і комплекснасць канстытуцыйных пераўтварэнняў:

– Як і прадпісваў артыкул 142 абноўленай Канстытуцыі, на працягу двух гадоў з моманту яе падпісання былі прыведзены ў адпаведнасць заканадаўчыя акты – скарэкціраваны каля 90 законаў. Правапрымяняльная практыка паказвае, што і нормы законаў, і нормы Канстытуцыі ў поўнай ступені адпавядаюць сучасным патрабаванням і спрыяюць далейшаму развіццю грамадства і дзяржавы ў цэлым.

Па інфармацыі « Звязда», 12 сакавіка 2026 г.

Быть гражданином Республики Беларусь – чрезвычайно почетная миссия, заявил Председатель Конституционного Суда Сергей Сивец перед вручением паспортов в Конституционном Суде, где сегодня стартовала Всебелорусская акция «Мы – граждане Беларуси!», посвященная Дню Конституции, передает корреспондент БЕЛТА.

(фото Николая Петрова, БЕЛТА)

«Быть гражданином Республики Беларусь – чрезвычайно почетная миссия. Наша нация обладает колоссальным культурно-духовным наследием, которое исчисляется веками. Наша предки стояли у истоков появления государственности на Полоцкой земле», – напомнил Сергей Сивец.

Председатель Конституционного Суда акцентировал внимание также на том, что предки современных белорусов зарождали истоки конституционализма. Статут Великого княжества Литовского 1588 года всеми учеными единогласно признается в качестве первой конституции на Европейском континенте.

По информации БЕЛТА

Всебелорусская акция «Мы – граждане Беларуси!», посвященная Дню Конституции, стартует сегодня в Конституционном Суде в Минске. Об этом корреспонденту БЕЛТА сообщила секретарь ЦК БРСМ Светлана Павленина.

Главными героями торжества станут 14-летние юноши и девушки – представители всех областей и города Минска. Всего 25 человек. Паспорт гражданина Республики Беларусь молодым людям вручат Председатель Конституционного Суда Сергей Сивец и первый секретарь Центрального комитета БРСМ Владимир Павловский. Традиционно в рамках церемонии ребятам вручаются также символичные подарки. Участники мероприятия получат брендированный бокс с Конституцией и государственным флагом, а также спилс-карту – набор магнитных элементов, выполненных в форме территориальных единиц нашей страны.

Патриотическая инициатива была предложена БРСМ в 2004 году. За эти годы она приобрела широкую популярность среди молодежи и по праву считается одной из важных традиций нашей страны. Торжественное вручение паспортов подросткам подчеркивает их переход во взрослую жизнь, позволяет еще лучше осознать, что теперь они стали полноправными гражданами Беларуси, ответственными перед ней и ее законами. День Конституции Беларуси ежегодно отмечается 15 марта. Основной закон определяет основы государственной власти и общественной жизни, гарантирует основные права и свободы граждан, определяет основы демократического социального правового государства, а также является важным фактором для формирования гражданской идентичности и национальной самобытности белорусов.

Мероприятия акции пройдут 9–15 марта во всех регионах Беларуси.

По информации БЕЛТА